BASIN VE HALKLA İLİŞKİLER MÜŞAVİRLİĞİ

Adalet Bakanlığı tarafından hazırlanan Cezai Konularda Uluslararası Adli İşbirliği Kanunu Tasarısı, TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilerek yasalaştı.

Yasa, cezai konularda uluslararası adli işbirliğinin usul ve esasları ile yabancı devletlerle cezai konularda yapılacak adli işbirliği konularında önemli düzenlemeler içeriyor. 

Yasaya göre; Adalet Bakanlığı, taraf olunan milletlerarası antlaşmalar veya mütekabiliyet ilkesi çerçevesinde, yabancı devletlerin adli işbirliği taleplerinin kabulü ile Türk adli mercilerinin yapacağı işbirliği taleplerinin uygunluğu ile uygulanacak adli işbirliğinin türü ve izlenecek yöntem konusunda karar verecek. Bakanlık, adli işbirliği kapsamında devletlerce talep edilen bilgi ve belgelerin kullanılmasına muvafakat verebilecek, bunların kullanılmasını sınırlandırabilecek, teminat veya şarta bağlayabilecek.

Yasanın getireceği yenilikler söyle:

İş birliği talepleri

Yabancı devletlerin adli işbirliği talepleri, "Türkiye'nin egemenlik hakları, milli güvenliği, kamu düzeni veya diğer temel çıkarlarının ihlal edilmesi; talebe konu fiilin sırf askeri suç, düşünce suçu, siyasi suç veya siyasi suçla bağlantılı bir suç olması; talebe konu kişinin ırkı, etnik kökeni, dini, vatandaşlığı, belli bir sosyal gruba mensubiyeti veya siyasi görüşleri nedeniyle bir soruşturma veya kovuşturmaya maruz bırakılacağına veya cezalandırılacağına ya da işkence veya kötü muameleye maruz kalacağına dair inandırıcı nedenlerin bulunması" hallerinde reddedilebilecek.

Türk adli mercilerin talepleri

Adli merciler, soruşturma veya kovuşturmanın sonuçlandırılması ya da verilen mahkumiyet kararlarının yerine getirilmesi için ihtiyaç duyulan konularda adli yardımlaşma talebinde bulunabilecek. Yasayla, yabancı adli mercilerin cezai konulardaki adli yardımlaşma taleplerinin, Türk adli mercileri tarafından yerine getirilmesine ilişkin usul ve esaslar belirleniyor. 

Buna göre; talepler, Türk hukukuna uygun olarak yerine getirilecek. Özel bir usulün talep edilmesi halinde Türk hukukuna aykırı olmadığı takdirde, talep bu usule uygun olarak gerçekleştirilecek. Türk adli mercileri, talepleri kısmen veya tamamen reddedebilecek ya da gerek görülen hallerde ek bilgi veya belge isteyebilecek.

Adli yardımlaşma talebine konu işlemin yerine getirilmesi sırasında yabancı adli merciler, Türk adli mercileri önünde hazır bulunma talebinde bulunabilecek. Talep, uygun görülmesi halinde yerine getirilecek. Kişi hakkında Türk mahkemelerince verilen mahkumiyet veya beraat hükmü bulunması ya da suçun affa veya zaman aşımına uğramış olması halinde, aynı fiile ilişkin adli yardımlaşma talepleri yerine getirilmeyebilecek.

Görüntülü ve sesli iletişim ile adli yardımlaşma sistemi devrede

Adli yardımlaşma talebinin yerine getirilmesinde görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması istenebilecek. Bu işlemler, yerine getiren devletin yetkili makam veya mercilerinin yönetimi altında ve bu devletin hukuku uyarınca yürütülecek. Türk adli mercileri tarafından adli yardımlaşma talebinin görüntülü ve sesli iletişim tekniği kullanılmak suretiyle yerine getirilmesinin istenmesi halinde, milletlerarası antlaşmalarda hüküm bulunması kaydıyla işlem, Türk adli mercilerinin yönetimi altında ve Türk hukuku uyarınca yürütülecek.

İade koşulları

Yabancı ülkede işlenen bir suç nedeniyle hakkında ceza soruşturması başlatılan ya da mahkumiyet kararı verilen bir yabancı, talep üzerine, soruşturma veya kovuşturmanın sonuçlandırılabilmesi ya da hükmedilen cezanın infazı amacıyla talep eden devlete iade edilebilecek. Talep eden devlet hukuku ile Türk hukukuna göre, üst sınırı bir yıl veya daha fazla hürriyeti bağlayıcı cezayı gerektiren suçlardan dolayı iade talebi kabul edilebilecek.

Sınır dışı koşulları

Yasaya göre, yabancı kişi, iade sürecinde Adalet Bakanlığı görüşü alınmadan sınır dışı edilemeyecek. Adalet Bakanlığı iade taleplerini inceleyerek, lüzum görmesi halinde ek bilgi ve belge talebinde bulunabilecek ve gerekli şartları taşımayan talepleri reddedebilecek. İade talebine konu olabilecek bir suçun işlendiğinin kabulü için kuvvetli şüphe bulunması halinde, iade talebinin Adalet Bakanlığına ulaşmasından önce, ilgili devletin talebi ve Adalet Bakanlığının uygun bulması üzerine kişi geçici olarak tutuklanabilecek. İade talebine konu olabilecek ve suçu üç yıldan az olmayan hapis cezası gerektirecek suçları işlediği yönünde kuvvetli şüphe bulunan kişi, ilgili devletin talebi aranmaksızın geçici olarak tutuklanabilecek. İlgili devletin geçici tutuklama talebi, kişinin iade amacıyla yakalanması için İçişleri Bakanlığına gönderilecek. Yakalanan kişi, en geç 24 saat içinde sulh ceza hakimi önüne çıkarılacak ve en fazla 40 gün geçici tutuklu kalabilecek.

İade talebi hakkında karar vermeye, kişinin bulunduğu yerdeki ağır ceza mahkemesi yetkili olacak. Kişinin bulunduğu yer belli değilse, Ankara Ağır Ceza Mahkemesi yetkili olacak.

Kişi iadeye rıza göstermesi halinde, normal iade usulü uygulanmadan talep eden devlete iade edilebilecek. Kişinin rızaya dayalı iade usulünü kabul etmemesi halinde ise mahkeme iade şartlarını inceleyerek iade talebinin kabul edilebilir olup olmadığına karar verecek.

Transit geçiş izni

Türk hukuku açısından iade koşullarının bulunması halinde, bir devlet tarafından başka bir devlete iadesine karar verilen kişinin Türkiye'den transit geçişine izin verilebilecek.

Soruşturma ve Kovuşturma izinleri

Soruşturmanın veya kovuşturmanın yabancı devlete devredilebilmesi için, devre konu suçun üst sınırının 1 yıl veya daha fazla hapis cezası olması şartı aranacak. 
Bu şekildeki suçlardan dolayı yürütülen soruşturmalar; şüpheli veya sanığın yabancı devletin vatandaşı olması, Türkiye'de hazır bulundurulamaması veya adli yardımlaşma yoluyla savunmasının alınamaması, Türk vatandaşı olan şüpheli veya sanığın yabancı devlette mutat olarak bulunması veya delillerin bu devlette olması nedeniyle, gerçeğin ortaya çıkarılmasına imkan vermesi hallerinde devredilebilecek. Soruşturma veya kovuşturmanın devri, adli mercilerce talep edilecek. Adalet Bakanlığının olumlu görüşüyle talep ilgili devlete iletilecek. Bu işlem, soruşturma veya kovuşturmanın yürütülmesine engel olmayacak.

İnfazın devralınması

İnfazın devralınmasını da düzenleyen tasarı, hangi hallerde yabancı devlet mahkemeleri tarafından verilen mahkumiyet kararlarının Türkiye'de infaz edilebileceğini de sıralıyor. 
Yabancı devlet mahkemeleri tarafından verilen mahkumiyet kararları; hükümlünün Türkiye'de bulunması, mahkumiyet kararının kesinleşmiş olması, mahkumiyet kararına konu fiilin Türk hukukuna göre suç teşkil etmesi ve zaman aşımına uğramaması, talep tarihinde hükümlünün cezaevinde infazı gereken en az 6 ay hürriyeti bağlayıcı cezasının bulunması, aynı suçtan dolayı Türkiye'de soruşturma veya kovuşturma yapılmamış olması halinde Türkiye'de infaz edilebilecek.
Devir koşullarının bulunmadığının tespit edilmesi veya devrin Türkiye'nin milli güvenliği ile temel çıkarlarına uygun düşmeyeceğinin anlaşılması halinde, devir talebi Adalet Bakanlığınca reddedilecek.

Yabancı devlet mahkemeleri tarafından hakkında mahkumiyet kararı verilen ve cezaevinde bulunan hükümlü; Türk vatandaşı olması veya Türkiye ile güçlü sosyal bağlarının bulunması, hükümlünün veya kanuni temsilcisinin rıza göstermesi, mahkumiyetinin kesinleşmiş olması, mahkumiyete konu fiilin Türk hukukuna göre suç teşkil etmesi, talep tarihinde hükümlünün cezaevinde infazı gereken en az 6 ay hapis cezasının bulunması hallerinde, cezanın infazı amacıyla Türkiye'ye nakledilebilecek.

Hükümlüler cezanın infazı amacıyla yabancı devlete nakledilebilecek

Hükümlünün nakline karar verilmesi üzerine, ceza infaz kurumlarında kalacağı süre hükümlüye ve yabancı makamlara bildirilecek. Yabancı devlet ile hükümlünün nakli kabul etmesi üzerine hükümlü Türkiye'ye getirilecek. Hükümlü hakkında verilen mahkumiyet kararı Türk kanunlarına göre infaz edilecek.Türk mahkemeleri tarafından hakkında mahkumiyet kararı verilen ve cezaevinde bulunan hükümlü, cezanın infazı amacıyla yabancı devlete nakledilebilecek. Bunun için hükümlünün nakledileceği devletin vatandaşı olması veya bu devlet ile güçlü sosyal bağlarının bulunması, hükümlünün veya kanuni temsilcisinin rıza göstermesi, mahkumiyet kararının kesinleşmiş olması, mahkumiyet kararına konu fiilin nakli istenen devlet hukukuna göre suç teşkil etmesi, talep tarihinde hükümlünün ceza infaz kurumunda infazı gereken en az 6 ay hapis cezasının bulunması, hükümlü hakkında başka bir suçtan dolayı Türkiye'de bir soruşturma veya kovuşturma bulunmaması koşulları aranacak.